KURAN’DAKİ BAZI PEYGAMBER KARAKTERLERİ TAHLİLİ ÜZERİNDEN, ŞAHSİYETLİ BİR İNSAN MODELİ İNŞASI

Orhan ARSLAN[1]

Kuran bir inşa projesidir:

  1. Kelime ve kavramlarıyla tasavvuru,
  2. Önerme ve hükümleriyle aklı,
  3. Örnek olarak anlattığı şahsiyetlerle şahsiyeti,
  4. Bütünüyle hayatı inşa etmeyi amaçlar.

Başta “örnek” olduğu açıkça dile getirilen Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed olmak üzere, atıf yaptığı tüm peygamberleri, muhatabının inşa etmek istediği şahsiyetine model olarak sunar.

Aşağıda yer alan rol-model peygamber örnekleri kronolojik sıraya göre verilmiştir.

1.HZ. ÂDEM

VAHYE İMAN ET, DERİN SAYGI DUY

“İşte bütün bunlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği peygamberlerden (sadece) bir kısmı; (yani) Adem’in neslinden, Nuh’la birlikte taşıdıklarımızın neslinden ve İbrahim ve İsrail’in neslinden olup, doğru yolu gösterdiğimiz ve seçtiğimiz kimselerden bazılarıdır: ne zaman O rahmet kaynağının ayetleri kendilerine okunsa (hepsi de) gözyaşları içinde yere kapanarak (teslimiyetlerini sunmuşlardır) (Meryem 19:58).”

  1. HZ. İDRİS

DOĞRU, DÜRÜST, SABIRLI VE SALİH OL

“Bu kitapta İdris’i de gündeme taşı! Elbet o da doğruluk ve dürüstlük abidesiydi, (yani) bir peygamberdi (Meryem 19:56).”

“İsmail, İdris ve Zülkifl’i de (hatırla). Onların hepsi de sabredenlerdendi (Enbiya 21:85).”

“Onları da rahmetimizin içine aldık. Onlar gerçekten salih olanlardandı. 21:86).

 

  1. HZ. NUH

İNSAN OLDUĞUNU UNUTMA

“Ben size, “Allah’ın hazineleri benim gözetimimdedir” demiyorum; Gaybın bilgisine sahip de değilim. Üstelik asla “Ben meleğim” de demiyorum. Sizin küçük görüp tahkir ettiğiniz kimseler için “Allah onlara gelecekte bir hayır vermeyecek” demeye ise zaten yanaşmam: Allan onların içlerindekini çok daha iyi bilir; eğer böyle davranırsam o zaman ben de kendisine zulmeden biri olup çıkarım (Hud 11:31)”

SEYAHAT DUASINI ET

“Sonunda (Nuh) “Haydi, ona binin!” talimatını verdi; “Yol alması da, demir atması da Allah’ın adıyla olsun”: Gerçek şu ki, benim Rabbim elbette tarifsiz bir bağışlayıcıdır, eşsiz merhamet kaynağıdır (Hud 11:41).”

BABA ŞEFKATİNİ BIRAKMA

“Ve Nuh Rabbine yakardı ve “Rabbim” dedi, “o benim oğlumdu, ailemden biriydi! Bir kez daha anladım ki, senin sözün (herkesi kapsayan) gerçeğin ta kendisiymiş ve en hakkaniyetli hüküm veren de Senmişsin! (Hud 11:45).”

“(Allah) “Ey Nuh! Kesinlikle o senin ailenden sayılamaz; dolayısıyla bu (bu tarz yaklaşım) doğru olmayan bir davranıştır; bundan böyle, iç yüzünü bilmediğin bir şeyi Benden isteme: Elbet Ben sana cahillerden olmamanı öğütlerim!” dedi (Hud 11:46).”

ALLAH’A GÜVEN: KARADA GEMİ YAP

“Ey Nuh’la beraber gemiye taşıyarak kurtardığımız kimselerin soyundan olanlar! Doğrusu o çok şükredici bir kuldu (İsra 17:3).”

ALLAH’A SÖZ VER VE TUT

“Hani bir zaman da tüm peygamberlerden söz almıştık; senden, Nuh’tan, İbrahim’den, Musa’dan ve Meryem oğlu İsa’dan… İşte bütün bunlardan sapasağlam bir söz aldık (Ahzab 33:7).”

BİTTİM NOKTAN OLABİLİR

“Derken, o Rabbine şöyle yalvardı: “Ben artık bittim, şimdi Sen yardım et! (Kamer 54:10).”

“Nuh “Rabbim!” diye yalvardı, “Yeryüzünde kâfirlerden numunelik tek kişi dahi bırakma! (Nuh 71:26).”

” Çünkü eğer Sen onları bırakırsan, Senin kullarını yoldan çıkarmaya (çalışacaklar); onlardan fesatçılar ve küfre saplananlardan başkası doğmayacaktır (Nuh 71:27).”

  1. HZ. HUD

CİHAD İÇİN ÜCRET İSTEME, ECRE TALİP OL

“Ey kavmim! Bu (uyarılar) için sizden bir karşılık da bekliyor değilim; benim (çabalarımın) karşılığı beni yaratan (Allah’tan) başkasına düşmez. Öyleyse, artık aklınızı kullanmayacak mısınız? (Hud 11:51).”

ÜMMET İÇİN MAĞFİRET İSTE

“Haydi ey kavmim! Günahlarınız için ondan af dileyin ve bilincinizi yineleyerek O’na yönelin (ki), sizin üzerinize gökten bol bol rahmet yağdırsın ve gücünüze güç katsın; ama (her şeyden önce) sizler günaha gömülerek yüz çevirmeyin! (Hud 11:52).”

” Haydi, artık Allah’a karşı sorumlu davranın ve bana uyun! (Şuara 26:131).”

  1. HZ. SALİH

İYİLİKLE VE AÇIKLAYARAK DİNE DAVET ET

“Semud’a ise soydaşları Salih’i (gönderdik). “Ey kavmim!” dedi, “Yalnızca Allah’a kulluk edin; (zira) sizin ondan başka kulluk edeceğiniz bir ilah yoktur. Sizi topraktan inşa eden ve size orayı imar etme yeteneği bahşeden O’dur. O halde O’ndan günahlarınız için af dileyin ve artık bilincinizi yenileyerek O’na yönelin; çünkü benim Rabbim (kendisine dönene) çok yakındır, duaları kabul eden tek mercidir (Hud 11:61).”

  1. HZ. İBRAHİM

ALLAH’A TESLİM OL, O’NA SIĞIN VE YALNIZ O’NDAN İSTE

“Rabbimiz” Bizi kayıtsız şartsız sana teslim olan kimselerden eyle! Soyumuzdan da sürekli sana teslim olacak önder topluluklar var et! Bize nasıl kulluk yapacağımızı göster ve bizi affet! Hiç şüphe yok ki sen tevbeleri çokça kabul edensin, rahmetle muamele edensin! (Bakara 2:128).”

MİSAFİRİ İBRAHİM GİBİ AĞIRLA

“Ve doğrusu elçilerimiz İbrahim’e bir muştu getirdiler ve “Selam sana!” dediler. O da “Selam size!” diye mukabele etti ve çok geçmeden önlerine kebap yapılmış bir buzağı çıkardı (Hud 11:69).”

NİMETE ŞÜKRÜ HEP HATIRLA

“O, kendisini seçip dosdoğru bir yola yönelten (Allah’ın) nimetlerine hep şükretti (Nahl 16:121).”

BABA İLE ÇOK SAYGILI KONUŞ VE DİLEĞİNİ YUMUŞAK İLET

“Ey babacığım! Şeytan’a kulluk etme! Hatırla ki Şeytan, O rahmet kaynağına isyan eden biriydi (Meryem 16:44).”“Hani o babasına “Ey babacığım!” demişti, “Niçin işitmeyen, görmeyen ve senden hiçbir bir zararı def edemeyen şeylere kulluk ediyorsun? (Meryem 16:42).”

  1. HZ. LUT

GÜVENİLİR OL VE CİHADDA ÜCRET İSTEME

” Hem bakın, ben size gönderilmiş güvenilir bir elçiyim (Şuara 26:162).”

” Ben bu (davet) karşılığında sizden hiçbir ücret talep etmiyorum; benim ecrimi takdir etmek sadece âlemlerin Rabbine düşer (Şuara 26:164).”

  1. HZ. İSMAİL

VAADİNE SADIK OL, VAHYE DESTEK VER, İNFAK ET, SABRET, HAYIRDA ÖNCÜ OL

Bu kitapta İsmail’i de gündeme taşı! Şu bir gerçek ki, o da sözü özü doğru biriydi ve bir haberci, bir peygamberdi (Meryem 19:54).”

“Ve yakınlarına Allah davasına destek vermeyi ve arınmak için ödenmesi gereken bedeli ödemeyi emrederdi ve o da Rabbi katında hatırı sayılan biriydi (Meryem 19:55).”

  1. HZ. İSHAK

PEYGAMBERLERE İNDİRİLENLERİN TAMAMINA İNAN, ONLAR ARASINDA FARK GÖZETME

“Deyiniz ki: “Biz Allah’a inanırız; bize indirilene, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a Yakub’a ve onların (iman) soyundan gelen (peygamberlere) indirilenlere; Musa’ya ve İsa’ya indirilene, yani tüm nebilere Rablerinden indirilenlere inanırız; onların arasından hiçbirini ayırt etmeyiz: zira biz sadece O’na teslim olanlarız (Bakara 2:136).”

  1. HZ. YAKUP

GÜZEL BİR SABIRLA (SABRI CEMİL) ALLAH’A SIĞIN

Kardeşlerinin Yusuf’u kuyuya atıp, “kurtlar yedi” yalanını uydurarak, babaları Yakub’a haber vermeleri:

“Üstelik üzerinde yalandan bir kan lekesi bulunan gömleğini de getirmiştiler. (Yakub) “Olamaz” dedi, “tasavvurlarınız size tumturaklı bir oyun oynayarak sizi yanıltmış olmalı! Artık (bana düşen) güzel bir sabırdır ve anlattığınız bütün bu şeyler karşısında kendisinden yardım dilenilecek tek merci Allah’tır (Yusuf 12:18).”

GÜÇLÜ BİR KİŞİLİK VE KESKİN İDRAK SAHİBİ OL

“Has kullarımız İbrahim, İshak ve Yakup’u da hatırla: hepsi de güçlü bir kişilik ve keskin bir idrak sahibiydiler (Sad 38:45).”

AHİRETİ DÜŞÜNEN İHLASLI KUL OLMAYA ÇALIŞ

“Biz onların şahsiyetlerini arı duru bir tasavvurla saflaştırdık (ki, ebedi) yurdu hep hatırda tutsunlar (Sad 38:46).”

  1. HZ. YUSUF

GÖMLEĞİ ÖNDEN YIRTTIRMA

(Yusuf) “Rabbim!” dedi, “Benim için hapislik, bunların beni çağırdıkları şeyden daha hayırlıdır! Bununla birlikte Sen onların tuzaklarına karşı beni korumazsan, hilelerine kapılır da kendini bilmezlerden biri olup çıkarım! (Yusuf 12:33).”

ENGİN AFFEDİCİ OL

(Hz. Muhammed’de Mekke fethinde Yusuf gibi yapmıştı: “Bugün sizin için yargılanma yoktur”)

“Bugün sizi kınayıp ayıplama yok!” dedi (Yusuf); “Allah sizi affeder, zira O merhametlilerin en merhametlisidir (Yusuf 12:92).”

  1. HZ. ŞUAYB

ÖLÇÜYÜ VE TARTIYI TAM GÖZET, FESAT ÇIKARTMAKTAN SAKIN

“Medyen’e de soydaşları Şuayb’i gönderdik. “Ey kavmim!” dedi, “Yalnızca Allah’a kulluk edin! Sizin O’ndan başka ilahınız yok: size Rabbinizden hakikatin apaçık belgeleri gelmiştir. Artık (her şeyde) ölçüyü ve tartıyı tam gözetin, insanları hakları olan şeylerden mahrum bırakmayın ve iyi bir düzene sokulmuşken yeryüzünde fesat çıkarmayın! Bütün bunlar sizin hayrınızadır: tabi ki gerçekten Allah’a güveniyorsanız! (Araf 7:85).

  1. HZ. MUSA

SABIRLA ALLAH’TAN YARDIM DİLE

“Musa toplumuna dedi ki: “Allah’tan yardım isteyin ve dirençli olun! Bilin ki yeryüzü Allah’ındır, kullarından dilediğini oraya mirasçı kılar: mutlu son sorumlu davrananlarındır (Araf 7:128).”

BÜTÜN FİRAVUNLARI UYAR

“(Artık) Firavun’a git, çünkü o iyice azgınlaştı! (Taha 20:24).”

 “ALLAH’IM BENİ SEÇTİN VE YETİŞTİRDİN” DE

“Seni Kendim için seçtim, yetiştirdim (Taha 20:41).”

DAVETE AYETLERLE GİT, YUMUŞAK KONUŞ FAKAT GEVŞEK DAVRANMA,

“(İmdi) sen ve kardeşin verdiğim mucizevi belgelerle yola çıkın; sakın ola adımı (yüceltme) konusunda ihmalkâr davranmayın! (Taha 20:42).”

“Siz ikiniz doğruca Firavun’a gidin, çünkü o pek azdı! (Taha 20:43).”

FİRAVUN DA OLSA İNSANLARDAN UMUT KESME

“Fakat ona konuşurken yumuşak bir üslup kullanın! (O zaman) belki söz dinler, ya da en azından (daha ileri gitmekten) çekini. (Taha 20:44).”

ALLAH’IN HUZURUNDA OLDUĞUNU BİL VE KİMSEDEN KORKMA

“(İmdi) Ey Musa! Her işinde mükemmel, her hükmünde isabetli olan Allah var ya? İşte O Benim! (Neml 27:9).”

“Şimdi asanı yere bırak!” Fakat o asasının çevik ve kıvrak bir yılan gibi hızla aktığını görünce, ardına bakmadan kaçmaya başladı. (Allah) “Ey Musa, korkma! Çünkü Benim huzurumda elçiler korkuya kapılmazlar! (Neml 27:10).”

  1. HZ. DAVUD

SABIRLI VE MÜCADELEDE KARARLI OL

“Nice az topluluklar, Allah’ın izniyle nice çok topluluklara galip gelmişlerdir. Allah, sabırlılarla beraberdir (Bakara 2:249).”

“Calut ve ordusuna karşı savaş meydanına çıktıkları zaman da şöyle dediler: “Ey Rabbimiz! Üzerlerimize sabır dök, ayaklarımızı sabit tut ve kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et! (Bakara 2:250).”

  1. HZ. SÜLEYMAN

NİMETE ŞÜKRET

“Komutu karıncanın vermesinden dolayı Süleyman gülercesine tebessüm etti ve “Rabbim!” dedi, “İç dünyamı öyle bir düzene sok ki, Senin bana ve ana-babama bahşettiğin nimetlere layıkıyla şükreden ve hep Senin hoşnut olacağın güzel işler yapan biri olayın; ve beni rahmetinle erdemli kullarının arasına kat! (Neml 27:19).”

İŞİNE VE SÖZÜNE SÜLEYMAN GİBİ BAŞLA: BESMELE İLE

“Evet, o Süleyman’dan gelen bir mektup ve o şöyle (başlıyor): “Rahman Rahim Allah’ın adıyla (Neml 27:30).”

TESBİH EDİP ALLAH’A YÖNELEREK GÜZELLEŞ

“Davud’a bir de Süleyman’ı bahşettik: o ne güzel kuldu; çünkü o sürekli Bize yönelirdi (Sad 38:30).”

  1. HZ. EYÜB

DERTTEN RABBİNE SIĞIN

“Eyyub’u da (gündeme taşı)! Hani o bir zamanlar; “Bu dert gelip beni buldu, ama Sen merhametlilerin en merhametlisisin!” diye Rabbine yalvarmıştı (Enbiya 21:83).”

ŞİFAYI ALLAH’TA ARA

“(Biz de) “Düş yola! Bak işte (şurada hem yıkanılacak hem de içilecek soğuk bir su var!” (demiştik) ( Sad 38:42).”

“Ona katımızdan bir rahmet ve akıl sahipleri için bir ibret olmak üzere, (kendisini terk eden) yakın çevresini ve onlarla beraber bir kat daha fazlasını bahşettik (Sad 38:43).”

SABRET

“ (Ve dedik ki): “Eline bir deste al ve onunla vur! Böylece yemininden dönmemiş olursun.” Hakikaten Biz onu pek sabırlı biri olarak bulduk: ne güzel kuldu o, gerçekten o (da) her daim Allah’a yönelirdi (Sad 38:44).”

  1. HZ. YUNUS

HATAYI KENDİNDE ARA

“Ve balık olayının kahramanını da (gündeme taşı)! Hani bir zamanlar o, hakkında işlem yapmayacağımızı düşünerek, öfkeyle (görev yerinden) çekip gitmişti. Derken o (düştüğü) zifiri karanlığın içerisinde “İbadete layık başka ilah yok; sadece yüceler yücesi olan Sen varsın: hiç şüphesiz ben (bu tavrımla) zalimlerden biri olup çıktım!” diye yakarmıştı (Enbiya 21:87).”

“Bunun ardından Biz de onun yakarışını kabul ettik ve onu içine düştüğü sıkıntıdan kurtardık: işte Biz, inanıp güvenenleri böyle kurtarırız (Enbiya 21:88).”

PİŞMANLIĞINI RABBE İLET

“Derken o derin bir pişmanlıkla kıvranır haldeyken iri balık tarafından yakalanmıştı (Saffat 37:142).”

  1. HZ. ZEKERİYA

EFENDİ, İFFETLİ, DÜRÜST VE ERDEMLİ OL

“Zekeriya mabette durmuş namaz kılarken, melekler ona şöyle seslendiler: “Allah sana, kendi katından bir sözün gerçekleştiğini doğrulayacak, efendi, iffetli, dürüst ve erdemli bir peygamber olacak olan Yahya’yı müjdeliyor (Ali İmran 3:39).”

 “BENİ TEK BAŞIMA BIRAKMA” DİYE DUA ET

“Zekeriya da hani Rabbine: “Rabbim! Beni tek başıma bırakma, sen varislerin en hayırlısısın” diye nida etmişti (Enbiya 21:89).”

  1. HZ. YAHYA

KİTABA SARIL

“(Yahya doğup büyüdüğünde ise) “Ey Yahya! İlahi hükümlere sımsıkı sarıl!” (diye öğüt verdi). Zira Biz ona, daha çocukluğunda derin ve kapsamlı bir muhakeme yeteneği vermiştik (Meryem 19:12).”

İNCE RUHLU VE SEVECEN OL, KENDİNİ GELİŞTİR, SORUMLULUK BİLİNCİNİ HİÇ BIRAKMA

“Ve kendi katımızdan ince ruhlu bir sevecenlik ve kendini geliştirme yeteneği bahşetmiştik; dahası o, sorumluluk sahibi biriydi; (Meryem 19:13).”

 

  1. İSA GİBİ DUA ET HZ. İSA

“Eğer onlara azab edersen, şüphe yok ki onlar Senin kullarındır; yok eğer onları bağışlarsan, hiç şüphesiz her işinde mükemmel olan tek Sensin, her hükmünde tam isabet eden de yalnız Sen! (Maide 5:118).”

SON PEYGAMBER AHMED’İN MÜJDELENMESİNE SEVİN

“Yine bir zamanlar Meryem oğlu İsa’nın; “Ey İsrailoğulları! Elbet ben, Tevrat’tan bana kadar gelen tüm hakikatleri doğrulamak ve benden sonra gelecek Ahmet adındaki bir elçiyi müjdelemek için size gönderilen Allah elçisiyim” dediğini hatırlatıyor. O onlara hakikatin apaçık belgeleriyle geldiğinde, “Bu ayan açık bir sihirdir!” dediler ( Saf 61:6).”

  1. HZ. MUHAMMED

ALAK İLK AYETLER: OKU, YAZ, BİLMEDİKLERİNİ ÖĞREN

Oku (Alak 96:1).”

“O, kalemle yazmayı öğretti (Alak 96:4).”

“O, insana bilmediklerini öğretti (Alak 96:5).”

MÜZZEMMİL İLK 11 AYET

“Gecenin ilerleyen bir vaktinde kalk. (müzzemmil 73:4).”

“Rabbinin ismini an (zikret), bütün varlığını o’na vakfet (ada) (Müzzemmil 73:8).”

“Kendine yalnızca o’nu vekil kıl (Müzzemmil 73:9).”

“Onların söyleyebilecekleri her şeye karşı sabırla diren ve yanlarından güzellikle uzaklaş (Müzzemmil 73:10).”

“Seni yalanlayanları bana bırak ve onlara az biraz süre tanı (Müzzemmil 73:11).”

MÜDDESSİR İLK 7 AYET

Kalk ve uyar (müddessir 74:2).”

“Sadece rabbini yücelt (müddessir 74:3).”

“Elbiseni temiz tut (müddessir 74:4).”

“Bütün pisliklerden uzak dur (müddessir 74:5).”

“Iyilik yapmayı kazanç kapısı haline getirme (müddessir 74:6

“Rabbinin hatırına sabret (Müddessir 74:7).”

KUR’AN’I OKU, ANLA VE İLET

“Bir de bu Kur’an’ı (insanlara) okuyup iletmekle…” Bundan böyle kim doğru yola yönelirse, o kendisi için doğruyu bulmuş olur; kim de yoldan saparsa, o zaman de ki: “Ben sadece bir uyarıcıyım (Neml 27:92).”

“BANA NE OLACAĞINI BİLMEM. BEN ANCAK VAHYE UYUYORUM” DE

“Ey Muhammed! De ki: “Ben Peygamberlerin ilki değilim. Bana ve size ne yapılacağını da bilmem. Ben ancak bana vahyedilene tabi oluyorum. Ben ancak apaçık bir uyarıcıyım (Ahkaf 46:9).”

SEN DE ŞÂHİT, MÜJDELEYİCİ VE UYARICI OL

“Şüphe yok ki Biz seni hakikate sadık bir müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik: zira hiçbir ümmet yoktur ki içlerinden bir uyarıcı çıkmamış olsun (Fatır 35:24).”

SEN DE RAHMET OL

“İşte bu yüzden (Ey Peygamber), Biz seni bütün insanlığa, sadece bir rahmet olarak gönderdik (Enbiya 21:107).”

 

İslamoğlu, Mustafa; Hayat Kitabı Kur’an, Gerekçeli Meal Tefsir, 2 Cilt, Düşün Yayıncılık, İstanbul, 2008.

 

 

 

[1] Prof. Dr. Orhan Arslan, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara